Algemene wet bestuursrecht

BWBR0005537 · geconsolideerde versie BWBR0005537_2026-08-15_0 (geldig vanaf 2026-08-15)

Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3

hoofdstuk 1 — Inleidende bepalingen

titel 1.1 — Definities en reikwijdte

1:1Artikel 1:1 1:2Artikel 1:2 1:3Artikel 1:3 1:4Artikel 1:4 1:5Artikel 1:5 1:6Artikel 1:6

titel 1.2 — Uitvoering van bindende besluiten van organen van de Europese Unie

1:7Artikel 1:7 1:8Artikel 1:8 1:9Artikel 1:9

hoofdstuk 2 — Verkeer met bestuursorganen

afdeling 2.1 — Algemene bepalingen

2:1Artikel 2:1 2:2Artikel 2:2 2:3Artikel 2:3 2:4Artikel 2:4 2:5Artikel 2:5

afdeling 2.2 — Gebruik van de taal in het bestuurlijk verkeer

2:6Artikel 2:6

afdeling 2.3 — Verkeer langs elektronische weg

2:7Artikel 2:7 2:8Artikel 2:8 2:9Artikel 2:9 2:10Artikel 2:10 2:11Artikel 2:11 2:12Artikel 2:12 2:13Artikel 2:13 2:14Artikel 2:14 2:15Artikel 2:15 2:16Artikel 2:16 2:17Artikel 2:17 2:18Artikel 2:18 2:19Artikel 2:19 2:20Artikel 2:20 2:21Artikel 2:21 2:22Artikel 2:22 2:23Artikel 2:23 2:24Artikel 2:24 2:25Artikel 2:25 2:26Artikel 2:26 2:27Artikel 2:27

hoofdstuk 3 — Algemene bepalingen over besluiten

afdeling 3.1 — Inleidende bepalingen

3:1Artikel 3:1

afdeling 3.2 — Zorgvuldigheid en belangenafweging

3:2Artikel 3:2 3:3Artikel 3:3 3:4Artikel 3:4

afdeling 3.3 — Advisering

3:5Artikel 3:5 3:6Artikel 3:6 3:7Artikel 3:7 3:8Artikel 3:8 3:9Artikel 3:9 3:9aArtikel 3:9a

afdeling 3.4 — Uniforme openbare voorbereidingsprocedure

3:10Artikel 3:10 3:11Artikel 3:11 3:12Artikel 3:12 3:13Artikel 3:13 3:14Artikel 3:14 3:15Artikel 3:15 3:16Artikel 3:16 3:17Artikel 3:17 3:18Artikel 3:18

afdeling 3.4a — Informatie over samenhangende besluiten

3:19Artikel 3:19

afdeling 3.5 — Coördinatie van samenhangende besluiten

3:20Artikel 3:20 3:21Artikel 3:21 3:22Artikel 3:22 3:23Artikel 3:23 3:24Artikel 3:24 3:25Artikel 3:25 3:26Artikel 3:26 3:27Artikel 3:27 3:28Artikel 3:28 3:29Artikel 3:29 3:30Artikel 3:30 3:31Artikel 3:31 3:32Artikel 3:32 3:33Artikel 3:33

afdeling 3.6 — Bekendmaking en mededeling

3:40Artikel 3:40 3:41Artikel 3:41 3:42Artikel 3:42 3:43Artikel 3:43 3:44Artikel 3:44 3:45Artikel 3:45

afdeling 3.7 — Motivering

3:46Artikel 3:46 3:47Artikel 3:47 3:48Artikel 3:48 3:49Artikel 3:49 3:50Artikel 3:50

hoofdstuk 4 — Bijzondere bepalingen over besluiten

titel 4.1 — Beschikkingen

afdeling 4.1.1 — De aanvraag

4:1Artikel 4:1 4:2Artikel 4:2 4:3Artikel 4:3 4:3aArtikel 4:3a 4:4Artikel 4:4 4:5Artikel 4:5 4:6Artikel 4:6

afdeling 4.1.2 — De voorbereiding

4:7Artikel 4:7 4:8Artikel 4:8 4:9Artikel 4:9 4:10Artikel 4:10 4:11Artikel 4:11 4:12Artikel 4:12

afdeling 4.1.3 — Beslistermijn

4:13Artikel 4:13 4:14Artikel 4:14 4:15Artikel 4:15 4:16Artikel 4:16 4:17Artikel 4:17 4:18Artikel 4:18 4:19Artikel 4:19 4:20Artikel 4:20 4:20aArtikel 4:20a 4:20bArtikel 4:20b 4:20cArtikel 4:20c 4:20dArtikel 4:20d 4:20eArtikel 4:20e 4:20fArtikel 4:20f

titel 4.2 — Subsidies

afdeling 4.2.1 — Inleidende bepalingen

4:21Artikel 4:21 4:22Artikel 4:22 4:23Artikel 4:23 4:24Artikel 4:24

afdeling 4.2.2 — Het subsidieplafond

4:25Artikel 4:25 4:26Artikel 4:26 4:27Artikel 4:27 4:28Artikel 4:28

afdeling 4.2.3 — De subsidieverlening

4:29Artikel 4:29 4:30Artikel 4:30 4:31Artikel 4:31 4:32Artikel 4:32 4:33Artikel 4:33 4:34Artikel 4:34 4:35Artikel 4:35 4:36Artikel 4:36

afdeling 4.2.4 — Verplichtingen van de subsidie-ontvanger

4:37Artikel 4:37 4:38Artikel 4:38 4:39Artikel 4:39 4:40Artikel 4:40 4:41Artikel 4:41

afdeling 4.2.5 — De subsidievaststelling

4:42Artikel 4:42 4:43Artikel 4:43 4:44Artikel 4:44 4:45Artikel 4:45 4:46Artikel 4:46 4:47Artikel 4:47

afdeling 4.2.6 — Intrekking en wijziging

4:48Artikel 4:48 4:49Artikel 4:49 4:50Artikel 4:50 4:51Artikel 4:51

afdeling 4.2.7 — Betaling en terugvordering

4:52Artikel 4:52 4:53Artikel 4:53 4:54Artikel 4:54 4:55Artikel 4:55 4:56Artikel 4:56 4:57Artikel 4:57

afdeling 4.2.8 — Per boekjaar verstrekte subsidies aan rechtspersonen

4:58Artikel 4:58 4:59Artikel 4:59 4:60Artikel 4:60 4:61Artikel 4:61 4:62Artikel 4:62 4:63Artikel 4:63 4:64Artikel 4:64 4:65Artikel 4:65 4:66Artikel 4:66 4:67Artikel 4:67 4:68Artikel 4:68 4:69Artikel 4:69 4:70Artikel 4:70 4:71Artikel 4:71 4:72Artikel 4:72 4:73Artikel 4:73 4:74Artikel 4:74 4:75Artikel 4:75 4:76Artikel 4:76 4:77Artikel 4:77 4:78Artikel 4:78 4:79Artikel 4:79 4:80Artikel 4:80

titel 4.3 — Beleidsregels

4:81Artikel 4:81 4:82Artikel 4:82 4:83Artikel 4:83 4:84Artikel 4:84

titel 4.4 — Bestuursrechtelijke geldschulden

afdeling 4.4.1 — Vaststelling en inhoud van de verplichting tot betaling

4:85Artikel 4:85 4:86Artikel 4:86 4:87Artikel 4:87 4:88Artikel 4:88 4:89Artikel 4:89 4:90Artikel 4:90 4:91Artikel 4:91 4:92Artikel 4:92 4:93Artikel 4:93 4:94Artikel 4:94 4:94aArtikel 4:94a 4:95Artikel 4:95 4:96Artikel 4:96

afdeling 4.4.2 — Verzuim en wettelijke rente

4:97Artikel 4:97 4:98Artikel 4:98 4:99Artikel 4:99 4:100Artikel 4:100 4:101Artikel 4:101 4:102Artikel 4:102 4:103Artikel 4:103

afdeling 4.4.3 — Verjaring

4:104Artikel 4:104 4:105Artikel 4:105 4:106Artikel 4:106 4:107Artikel 4:107 4:108Artikel 4:108 4:109Artikel 4:109 4:110Artikel 4:110 4:111Artikel 4:111

afdeling 4.4.4 — Aanmaning en invordering bij dwangbevel

4:112Artikel 4:112 4:113Artikel 4:113 4:114Artikel 4:114 4:115Artikel 4:115 4:116Artikel 4:116 4:117Artikel 4:117 4:118Artikel 4:118 4:119Artikel 4:119 4:120Artikel 4:120 4:121Artikel 4:121 4:122Artikel 4:122 4:123Artikel 4:123 4:124Artikel 4:124

afdeling 4.4.5 — Bezwaar en beroep

4:125Artikel 4:125

titel 4.5 — Nadeelcompensatie

4:126Artikel 4:126 4:127Artikel 4:127 4:128Artikel 4:128 4:129Artikel 4:129 4:130Artikel 4:130 4:131Artikel 4:131

hoofdstuk 5 — Handhaving

titel 5.1 — Algemene bepalingen

5:1Artikel 5:1 5:2Artikel 5:2 5:3Artikel 5:3 5:4Artikel 5:4 5:5Artikel 5:5 5:6Artikel 5:6 5:7Artikel 5:7 5:8Artikel 5:8 5:9Artikel 5:9 5:10Artikel 5:10 5:10aArtikel 5:10a

titel 5.2 — Toezicht op de naleving

5:11Artikel 5:11 5:12Artikel 5:12 5:13Artikel 5:13 5:14Artikel 5:14 5:15Artikel 5:15 5:16Artikel 5:16 5:16aArtikel 5:16a 5:17Artikel 5:17 5:18Artikel 5:18 5:19Artikel 5:19 5:20Artikel 5:20

titel 5.3 — Herstelsancties

afdeling 5.3.1 — Last onder bestuursdwang

5:21Artikel 5:21 5:22Artikel 5:22 5:23Artikel 5:23 5:24Artikel 5:24 5:25Artikel 5:25 5:26Artikel 5:26 5:27Artikel 5:27 5:28Artikel 5:28 5:29Artikel 5:29 5:30Artikel 5:30 5:31Artikel 5:31 5:31aArtikel 5:31a 5:31bArtikel 5:31b 5:31cArtikel 5:31c

afdeling 5.3.2 — Last onder dwangsom

5:31dArtikel 5:31d 5:32Artikel 5:32 5:32aArtikel 5:32a 5:32bArtikel 5:32b 5:33Artikel 5:33 5:34Artikel 5:34 5:35Artikel 5:35 5:36Artikel 5:36 5:37Artikel 5:37 5:37aArtikel 5:37a 5:38Artikel 5:38 5:39Artikel 5:39

titel 5.4 — Bestuurlijke boete

afdeling 5.4.1 — Algemene bepalingen

5:40Artikel 5:40 5:41Artikel 5:41 5:42Artikel 5:42 5:43Artikel 5:43 5:44Artikel 5:44 5:45Artikel 5:45 5:46Artikel 5:46 5:47Artikel 5:47

afdeling 5.4.2 — De procedure

5:48Artikel 5:48 5:49Artikel 5:49 5:50Artikel 5:50 5:51Artikel 5:51 5:52Artikel 5:52 5:53Artikel 5:53 5:54Artikel 5:54

hoofdstuk 6 — Algemene bepalingen over bezwaar en beroep

afdeling 6.1 — Inleidende bepalingen

6:1Artikel 6:1 6:2Artikel 6:2 6:3Artikel 6:3

afdeling 6.2 — Overige algemene bepalingen

6:4Artikel 6:4 6:5Artikel 6:5 6:6Artikel 6:6 6:7Artikel 6:7 6:8Artikel 6:8 6:9Artikel 6:9 6:10Artikel 6:10 6:11Artikel 6:11 6:12Artikel 6:12 6:13Artikel 6:13 6:14Artikel 6:14 6:15Artikel 6:15 6:16Artikel 6:16 6:17Artikel 6:17 6:18Artikel 6:18 6:19Artikel 6:19 6:20Artikel 6:20 6:21Artikel 6:21 6:22Artikel 6:22 6:23Artikel 6:23 6:24Artikel 6:24

hoofdstuk 7 — Bijzondere bepalingen over bezwaar en administratief beroep

afdeling 7.1 — Bezwaarschrift voorafgaand aan beroep bij de bestuursrechter

7:1Artikel 7:1 7:1aArtikel 7:1a

afdeling 7.2 — Bijzondere bepalingen over bezwaar

7:2Artikel 7:2 7:3Artikel 7:3 7:4Artikel 7:4 7:5Artikel 7:5 7:6Artikel 7:6 7:7Artikel 7:7 7:8Artikel 7:8 7:9Artikel 7:9 7:10Artikel 7:10 7:11Artikel 7:11 7:12Artikel 7:12 7:13Artikel 7:13 7:14Artikel 7:14 7:14aArtikel 7:14a 7:15Artikel 7:15

afdeling 7.3 — Bijzondere bepalingen over administratief beroep

7:16Artikel 7:16 7:17Artikel 7:17 7:18Artikel 7:18 7:19Artikel 7:19 7:20Artikel 7:20 7:21Artikel 7:21 7:22Artikel 7:22 7:23Artikel 7:23 7:24Artikel 7:24 7:25Artikel 7:25 7:26Artikel 7:26 7:27Artikel 7:27 7:27aArtikel 7:27a 7:28Artikel 7:28

hoofdstuk 8 — Bijzondere bepalingen over de wijze van procederen bij de bestuursrechter

titel 8.1 — Algemene bepalingen over het beroep in eerste aanleg

afdeling 8.1.1 — Bevoegdheid

8:1Artikel 8:1 8:2Artikel 8:2 8:3Artikel 8:3 8:4Artikel 8:4 8:5Artikel 8:5 8:6Artikel 8:6 8:7Artikel 8:7 8:8Artikel 8:8 8:9Artikel 8:9

afdeling 8.1.2 — Behandeling door een enkelvoudige, meervoudige of grote kamer

8:10Artikel 8:10 8:10aArtikel 8:10a 8:11Artikel 8:11 8:12Artikel 8:12

afdeling 8.1.2a — Conclusie

8:12aArtikel 8:12a

afdeling 8.1.2b — Opmerkingen door anderen dan partijen

8:12bArtikel 8:12b

afdeling 8.1.3 — Verwijzing, voeging en splitsing

8:13Artikel 8:13 8:13aArtikel 8:13a 8:14Artikel 8:14

afdeling 8.1.4 — Wraking en verschoning van rechters

8:15Artikel 8:15 8:16Artikel 8:16 8:17Artikel 8:17 8:18Artikel 8:18 8:19Artikel 8:19 8:20Artikel 8:20

afdeling 8.1.5 — Partijen

8:21Artikel 8:21 8:22Artikel 8:22 8:23Artikel 8:23 8:24Artikel 8:24 8:25Artikel 8:25 8:26Artikel 8:26 8:27Artikel 8:27 8:28Artikel 8:28 8:28aArtikel 8:28a 8:29Artikel 8:29 8:30Artikel 8:30 8:31Artikel 8:31 8:32Artikel 8:32 8:32aArtikel 8:32a

afdeling 8.1.6 — Getuigen, deskundigen en tolken

8:33Artikel 8:33 8:34Artikel 8:34 8:35Artikel 8:35 8:36Artikel 8:36

afdeling 8.1.6a — Verkeer langs elektronische weg met de bestuursrechter

8:36aArtikel 8:36a 8:36bArtikel 8:36b 8:36cArtikel 8:36c 8:36dArtikel 8:36d 8:36eArtikel 8:36e 8:36eaArtikel 8:36ea 8:36fArtikel 8:36f

afdeling 8.1.7 — Verzending van stukken

8:36gArtikel 8:36g 8:37Artikel 8:37 8:38Artikel 8:38 8:39Artikel 8:39 8:40Artikel 8:40 8:40aArtikel 8:40a

titel 8.2 — Behandeling van het beroep in eerste aanleg

afdeling 8.2.1 — Griffierecht

8:41Artikel 8:41

afdeling 8.2.1a — Algemene bepaling

8:41aArtikel 8:41a

afdeling 8.2.2 — Vooronderzoek

8:42Artikel 8:42 8:43Artikel 8:43 8:44Artikel 8:44 8:45Artikel 8:45 8:45aArtikel 8:45a 8:46Artikel 8:46 8:47Artikel 8:47 8:48Artikel 8:48 8:49Artikel 8:49 8:50Artikel 8:50 8:51Artikel 8:51

afdeling 8.2.2a — Bestuurlijke lus

8:51aArtikel 8:51a 8:51bArtikel 8:51b 8:51cArtikel 8:51c 8:51dArtikel 8:51d

afdeling 8.2.3 — Versnelde behandeling

8:52Artikel 8:52 8:53Artikel 8:53

afdeling 8.2.4 — Vereenvoudigde behandeling

8:54Artikel 8:54 8:54aArtikel 8:54a 8:55Artikel 8:55

afdeling 8.2.4a — Beroep bij niet tijdig handelen

8:55aArtikel 8:55a 8:55bArtikel 8:55b 8:55cArtikel 8:55c 8:55dArtikel 8:55d 8:55eArtikel 8:55e 8:55fArtikel 8:55f

afdeling 8.2.5 — Onderzoek ter zitting

8:56Artikel 8:56 8:57Artikel 8:57 8:58Artikel 8:58 8:59Artikel 8:59 8:60Artikel 8:60 8:60aArtikel 8:60a 8:61Artikel 8:61 8:62Artikel 8:62 8:63Artikel 8:63 8:64Artikel 8:64 8:65Artikel 8:65

afdeling 8.2.6 — Uitspraak

8:66Artikel 8:66 8:67Artikel 8:67 8:68Artikel 8:68 8:69Artikel 8:69 8:69aArtikel 8:69a 8:70Artikel 8:70 8:71Artikel 8:71 8:72Artikel 8:72 8:72aArtikel 8:72a 8:73Artikel 8:73 8:73aArtikel 8:73a 8:74Artikel 8:74 8:75Artikel 8:75 8:75aArtikel 8:75a 8:76Artikel 8:76 8:77Artikel 8:77 8:78Artikel 8:78 8:79Artikel 8:79 8:80Artikel 8:80

afdeling 8.2.7 — Tussenuitspraak

8:80aArtikel 8:80a 8:80bArtikel 8:80b

titel 8.3 — Voorlopige voorziening en onmiddellijke uitspraak in de hoofdzaak

8:81Artikel 8:81 8:82Artikel 8:82 8:83Artikel 8:83 8:84Artikel 8:84 8:85Artikel 8:85 8:86Artikel 8:86 8:87Artikel 8:87

titel 8.4 — Schadevergoeding

8:88Artikel 8:88 8:89Artikel 8:89 8:90Artikel 8:90 8:91Artikel 8:91 8:92Artikel 8:92 8:93Artikel 8:93 8:94Artikel 8:94 8:95Artikel 8:95

titel 8.5 — Hoger beroep

8:104Artikel 8:104 8:105Artikel 8:105 8:106Artikel 8:106 8:107Artikel 8:107 8:108Artikel 8:108 8:109Artikel 8:109 8:110Artikel 8:110 8:111Artikel 8:111 8:112Artikel 8:112 8:113Artikel 8:113 8:114Artikel 8:114 8:115Artikel 8:115 8:116Artikel 8:116 8:117Artikel 8:117 8:118Artikel 8:118

titel 8.6 — Herziening

8:119Artikel 8:119

hoofdstuk 9 — Klachtbehandeling

titel 9.1 — Klachtbehandeling door een bestuursorgaan

afdeling 9.1.1 — Algemene bepalingen

9:1Artikel 9:1 9:2Artikel 9:2 9:3Artikel 9:3

afdeling 9.1.2 — De behandeling van klaagschriften

9:4Artikel 9:4 9:5Artikel 9:5 9:6Artikel 9:6 9:7Artikel 9:7 9:8Artikel 9:8 9:9Artikel 9:9 9:10Artikel 9:10 9:11Artikel 9:11 9:12Artikel 9:12 9:12aArtikel 9:12a

afdeling 9.1.3 — Aanvullende bepalingen voor een klachtadviesprocedure

9:13Artikel 9:13 9:14Artikel 9:14 9:15Artikel 9:15 9:16Artikel 9:16

titel 9.2 — Klachtbehandeling door een ombudsman

afdeling 9.2.1 — Algemene bepalingen

9:17Artikel 9:17 9:18Artikel 9:18 9:19Artikel 9:19 9:20Artikel 9:20 9:21Artikel 9:21

afdeling 9.2.2 — Bevoegdheid

9:22Artikel 9:22 9:23Artikel 9:23 9:24Artikel 9:24 9:25Artikel 9:25 9:26Artikel 9:26 9:27Artikel 9:27

afdeling 9.2.3 — Procedure

9:28Artikel 9:28 9:29Artikel 9:29 9:30Artikel 9:30 9:31Artikel 9:31 9:32Artikel 9:32 9:33Artikel 9:33 9:34Artikel 9:34 9:35Artikel 9:35 9:36Artikel 9:36

afdeling 9.2.4 — Openbaarheid

9:36aArtikel 9:36a

hoofdstuk 10 — Bepalingen over bestuursorganen

titel 10.1 — Mandaat, delegatie en attributie

afdeling 10.1.1 — Mandaat

10:1Artikel 10:1 10:2Artikel 10:2 10:3Artikel 10:3 10:4Artikel 10:4 10:5Artikel 10:5 10:6Artikel 10:6 10:7Artikel 10:7 10:8Artikel 10:8 10:9Artikel 10:9 10:10Artikel 10:10 10:11Artikel 10:11 10:12Artikel 10:12

afdeling 10.1.2 — Delegatie

10:13Artikel 10:13 10:14Artikel 10:14 10:15Artikel 10:15 10:16Artikel 10:16 10:17Artikel 10:17 10:18Artikel 10:18 10:19Artikel 10:19 10:20Artikel 10:20 10:21Artikel 10:21

afdeling 10.1.3 — Attributie

10:22Artikel 10:22 10:23Artikel 10:23

titel 10.2 — Toezicht op bestuursorganen

afdeling 10.2.1 — Goedkeuring

10:25Artikel 10:25 10:26Artikel 10:26 10:27Artikel 10:27 10:28Artikel 10:28 10:29Artikel 10:29 10:30Artikel 10:30 10:31Artikel 10:31 10:32Artikel 10:32

afdeling 10.2.2 — Vernietiging

10:33Artikel 10:33 10:34Artikel 10:34 10:35Artikel 10:35 10:36Artikel 10:36 10:37Artikel 10:37 10:38Artikel 10:38 10:39Artikel 10:39 10:40Artikel 10:40 10:41Artikel 10:41 10:42Artikel 10:42

afdeling 10.2.3 — Schorsing

10:43Artikel 10:43 10:44Artikel 10:44 10:45Artikel 10:45

hoofdstuk 11 — Slotbepalingen

11:1Artikel 11:1 11:2Artikel 11:2 11:3Artikel 11:3 11:4Artikel 11:4

hoofdstuk 1 — Van beroep uitgezonderde besluiten (artikel 8:5)

1Geen beroep

hoofdstuk 2 — Beroep in eerste aanleg bij een bijzondere bestuursrechter (artikelen 8:4, tweede lid, en 8:6)

2Beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State 3Beroep bij de Centrale Raad van Beroep 4Beroep bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven 5Beroep bij een gerechtshof

hoofdstuk 3 — Beroep in eerste aanleg bij een andere rechtbank (artikel 8:7, derde lid)

6Beroep bij de rechtbank Den Haag 7Beroep bij de rechtbank Rotterdam 8Overige

hoofdstuk 4 — Hoger beroep (artikelen 8:105 en 8:106, eerste lid, onder a)

9Hoger beroep bij de Centrale Raad van Beroep, met schorsende werking 10Hoger beroep bij de Centrale Raad van Beroep, zonder schorsende werking 11Hoger beroep bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven 12Hoger beroep bij een gerechtshof 1Artikel 1 2Artikel 2